Home

EEN GEVAL VAN SHOCK BIJ PSAMMOPHIS SUBTAENIATUS

door Ton Steehouder

 

Sinds jaren houd ik de Afrikaanse gestreepte zandslang Psammophis subtaeniatus in het terrarium, en sinds 1983 heb ik talloze nakweekjongen van deze slangen gedwangvoerd. Deze jongen zijn vrij klein (zo'n grammetje of vier, vijf bij de geboorte en zeer slank van bouw). Het voedsel van jonge zandslangen in de natuur bestaat uit hagedisjes en kleine kikkertjes. Aangezien ik die aan in gevangenschap gekweekte diertjes uiteraard niet voeren kan en wil, dwangvoer ik de jongen enige maanden. De laatste tijd gebruik ik daarvoor muizen- en rattenstaarten, wat heel goed bevalt. Het dwangvoeren gaat er gemakkelijk en snel mee, met een tamelijk grote hoeveelheid voedsel per keer en met een minimum aan stress voor de diertjes - dacht ik.

Een eigenschap van zandslangen die in verband met wat nu volgt van belang is, is dat ze vrij nerveus zijn en bij schrik enorm paniekerig kunnen reageren. Normaal gesproken zijn de slangen niet onrustig of schrikkerig, maar plotselinge bewegingen voor of in het terrarium die als bedreiging kunnen worden opgevat, kunnen ertoe leiden dat de dieren met een geweldige vaart door het terrarium schieten. Oudere zowel als jonge exemplaren kunnen dit gedrag vertonen, maar vooral jonge doen het.

Onlangs dwangvoerde ik vier jonge zandslangetjes van enkele weken oud, een nakweek van mijzelf, drie van een vriend die in het ziekenhuis lag. Telkens als ik het muizenstaartje vrijwel geheel het slangetje in had geschoven, zette ik het diertje behoedzaam terug in het terrarium. Daarbij zogde ik ervoor dat ik het eerst rustig op de bodem liet rusten, waarna ik de vingers opende en het beestje eerst nog even op de hand liet liggen. Daarna trok ik mijn hand voorzichtig terug. Dit ging viermaal uitstekend, net als altijd.

Het vierde slangetje gleed uit mijn hand het terrarium in, maakte een bochtje om een stronkje heen en maakte een van de andere slangetjes aan het schrikken. Dat raakte in paniek, schoot door het terrarium en bracht door dit gedrag onmiddellijk alle drie de andere slangetjes ook in paniek, zodat ze allemaal botsend door het terrarium schoten. Drie diertjes kwamen snel tot rust achter een steen of stronkje, maar het laatste gevoerde slangetje begon vreemd te doen. Met kurketrekkerachtige bewegingen begon het te proberen om het muizenstaartje weer teruggewerkt te krijgen, maar al heel snel werden de bewegingen steeds zwakker. Ik griste het diertje snel het terrarium uit om te proberen het te helpen. Het lag echter als dood in mijn handen. Foeterend peuterde ik het bekje open, waarna het tenslotte lukte het staartje terug te trekken. Dat was een. Nu nog even kijken of ik hem weer levend kon krijgen.

Wat te doen ? Het diertje was duidelijk in shock geraakt. Ik besloot - omdat ik zo snel ook niets anders wist te verzinnen - wisselbaden toe te passen. Beurtelings hield ik het slachtoffertje onder de warme en onder de koude kraan. Af en toe, bij wijze van mond-op-bek-beademing, blies ik in het bekje. Plotseling zag ik dat er een spiertrekking door het lijfje liep, en even later dat het luchtpijpje ineens open was in plaats van dicht. Ik blies opnieuw lucht in het bekje en ging door met de wisselbaden. Er traden duidelijk meer spiertrekkingen op. Ik legde het diertje toen voorzichtig op een stronkje onder de lamp in het terrarium. Tot mijn grote vreugde zag ik dat het ademde, eerst met heel lange tussenpozen, daarna met een steeds grotere frequentie. Ongeveer een half uur heeft het slangetje met de kop naar beneden onder de lamp gelegen, op den duur zelfs zwaar ademend. Na enige tijd kreeg de patient gezelschap van twee makkertjes die ook wel van de warmte wilden profiteren. Tenslotte begon het diertje heel voorzichtig af te dalen, waarna het tenslotte enigszins verdwaasd op de bodem lag, rond ging kruipen en een uurtje later weer het heertje was.

Een enerverende ervaring dus, en waarachtig niet alleen voor de patient zelf. Hoe had ik het de eigenaar moeten vertellen? 'Zeg Hans, je psammophisje is zich dood geschrokken.' Rot toch, niet?

Ik weet natuurlijk niet in hoeverre mijn reanimatie-activiteiten hebben bijgedragen tot de voorspoedige 'opleving' van de kleine Lazarus. Misschien was het diertje ook hersteld als ik helemaal niets gedaan had, of als ik het alleen maar onder de lamp had gelegd. Maar mensen doen altijd liever iets dan niets en het is toch aardiger te denken dat je het beestje het leven gered hebt.


Opmerkingen 2015

Misschien heb ik dit wel helemaal verkeerd gezien, en ging het om een zeldzaam geval van 'doodveinzen' ('shamming death') zoals dat herhaaldelijk beschreven is voor een aantal slangensoorten.